źródło: www.parkinson.med.pl
Charakterystyka choroby
Choroba Parkinsona (w skrócie
PD - Parkinson's Disease) manifestuje się zaburzeniami ruchowymi które
pojawiają się w różnych częściach ciała. Nazwa tej choroby pochodzi
od londyńskiego lekarza Jamesa Parkinsona, który jako pierwszy rozpoznał
i opisał objawy tego schorzenia. Jego napisana w 1817 roku praca "An
Essay on the Shaking Palsy" była punktem wyjścia dla wszystkich,
późniejszych badań.
Jakie są objawy choroby Parkinsona?
Objawy
choroby Parkinsona pojawiają się i narastają powoli i stopniowo w
ciągu kilku lat. Początkowo chorzy zauważają pewne spowolnienie ruchowe
i jakby niezgrabność w ruchach. Niekiedy wiążą oni te objawy ze zmianami
reumatycznymi lub po prostu ze starszym wiekiem. Jednak po
pewnym czasie chorzy z chorobą Parkinsona zauważają u siebie zaburzenia
równowagi lub trudności z wykonywaniem takich prostych czynności jak
wstawanie z krzesła czy z łóżka. Na tym etapie choroby pacjent z reguły
zjawia się u lekarza.
Nie wszystkie objawy parkinsonizmu muszą wystąpić u każdego chorego.
Klasyczne objawy choroby to:
- sztywność mięśniowa (zwiększenie
napięcia mięśniowego)
- spowolnienie ruchowe (bradykinezja)
- drżenie spoczynkowe (u
niektórych chorych)
- trudności w rozpoczynaniu
wykonywania ruchów dowolnych.
U chorych pojawiają się trudności
z wykonywaniem ruchów precyzyjnych. W efekcie zmienia się ich charakter
pisma które staje się coraz mniejsze i niewyraźne. Mogą się pojawić
różne, inne objawy choroby takie jak
- specyficzny rodzaj drżenia
palców i kciuka określany jako "kręcenie pigułek"
- trudności w inicjacji ruchów
dowolnych
- przodopochylenie tułowia
- zaburzenia chodu: małe, szurające
kroczki i brak balansowania kończyn górnych
- zaburzenia równowagi - u chorych
z chorobą Parkinsona często zdarzają się upadki
- niewyraźna, cicha mowa
- trudności w połykaniu (rzadko)
- brak mimiki twarzy
- rzadkie mruganie.
Jak często występuje choroba
Parkinsona?
Oceniono, że w roku 1990 było
ok. 4.000.000 osób dotkniętych tym schorzeniem. Ponieważ jest to choroba
występująca głównie w starszym wieku, ok. 2/3 chorych ma ponad 65
lat. Częstość występowania w Europie, u osób powyżej 60 roku życia
oceniana jest na ok. 1,6%. Jednak, co najmniej 1 z 10 chorych zachorował
przed 50 rokiem życia. Rosnąca stale liczba osób w starszym wieku,
a więc starzenie się społeczeństw, w przyszłości nieuchronnie doprowadzi
do zwiększenia się liczby osób z chorobą Parkinsona.
Jakie są przyczyny choroby
Parkinsona?
Objawy choroby Parkinsona wywołane
są zmianami zwyrodnieniowymi komórek nerwowych znajdujących się w
pewnych rejonach mózgu zwanych jądrami podstawy, które to jądra odgrywają
ważną rolę w kontroli czynności ruchowych. W jednym z tych jąder,
a mianowicie w istocie czarnej znajdują się barwnikonośne komórki
nerwowe (neurony), które wytwarzają bardzo ważny chemiczny neuroprzekaźnik
zwany dopaminą. Dopamina powstaje z prekursorowego związku chemicznego
zwanego lewodopą i jest ona odpowiedzialna za koordynację czynności
ruchowych. W chorobie Parkinsona te komórki wytwarzające dopaminę
obumierają i w ten sposób zostaje zaburzony, a nawet przerwany system
wewnątrzmózgowych połączeń komunikacyjnych. Ponieważ mózg ma znaczne
zdolności kompensacyjne, kliniczne objawy parkinsonowskie pojawiają
się dopiero wówczas, gdy obumrze ok. 80 % komórek wytwarzających dopaminę.
Mimo, iż choroba Parkinsona jest znana i badana już od początków XIX
wieku, przyczyna obumierania komórek dopaminowych ciągle nie jest
jeszcze poznana.
Jak postawić rozpoznanie
choroby Parkinsona?
Ponieważ nie ma specyficznego,
definitywnego testu czy metody diagnostycznej, rozpoznanie choroby
Parkinsona stawia się na podstawie klinicznych objawów choroby. Niestety,
objawy te mogą występować również w innych chorobach, co powoduje
niekiedy błędy diagnostyczne. Lewodopa, najbardziej akceptowana forma
terapii, może być czasem pomocna w postawieniu diagnozy. Jeśli objawy
zmniejszają się po zastosowaniu lewodopy, pacjent prawdopodobnie ma
chorobę Parkinsona. Jeśli nie, lekarz musi rozważyć możliwość innego
rozpoznania. Podczas badania mózgów osób zmarłych z chorobą Parkinsona
wyraźnie widać destrukcję istoty czarnej - jest ona wyraźnie bledsza
niż w warunkach prawidłowych. Badanie mikroskopowe ujawnia również
dziwne twory zwane ciałkami Lewy'ego (są to okrągłe ciałka znajdujące
się w wakuolach w cytoplaźmie niektórych neuronów). Ciałka Lewy'ego
są również znajdowane w wysokim odsetku wśród zdrowej populacji (u
5-6% osób powyżej 40 roku życia i wśród 10 % osób powyżej 80 roku
życia). Kolejny, trudny problem diagnostyczny przed którym stają lekarze
to fakt, że tylko u 3/4 chorych z klinicznie rozpoznaną chorobą Parkinsona
występują charakterystyczne zmiany neuropatolologiczne.
Jak można leczyć chorobę
Parkinsona?
Wprowadzenie do terapii choroby
Parkinsona pod koniec lat 60-tych lewodopy, wraz z kolejnymi postępami
w farmakoterapii i w leczeniu chirurgicznym, znacznie poprawiło rokowanie
w tej chorobie. Współczesne metody lecznicze pozwalają opóźnić o kilka
lat wystąpienie nasilonych objawów choroby, poprawiają czas przeżycia
chorych wydłużając go niemal do czasu przeżycia w populacji generalnej
i dramatycznie poprawiają jakość życia pacjenta. Jednak mimo tych
osiągnięć leczenie farmakologiczne pozostaje nadal leczeniem objawowym
i nie powstrzymuje dalszego postępu choroby. Zasadnicze leki stosowane
w terapii choroby Parkinsona to: Lewodopa.
Wprowadzenie lewodopy do arsenału
terapeutycznego zmieniło zasadniczo perspektywy rokownicze chorego.
Dzisiaj lewodopa ciągle jest uznawana za tzw. "złoty standard"
w leczeniu choroby Parkinsona. W przeciwieństwie do dopaminy, lewodopa
może przechodzić z krwi do mózgu (przekraczając barierę krew-mózg)
i w mózgu jest przetwarzana w dopaminę.
Siła lewodopy jest jednak ograniczona przez enzymy, które przetwarzając
ją w dopaminę i inne metabolity poza mózgiem (obwodowo), zmniejszają
w ten sposób jej ilość docierającą do mózgu. Obecnie, podstawowe preparaty
lecznicze zawierają zarówno lewodopę jak i inhibitor dekarboksylazy
- (np. benserazyd + lewodopa = MADOPAR). Inhibitor blokuje dekarboksylazę,
jeden z głównych enzymów metabolizujących lewodopę.
Początkowo chorzy dobrze reagują klinicznie na lewodopę a objawy parkinsonowskie
mogą być w pełni kontrolowane. Jednak w miarę upływu czasu, postępujący
charakter choroby sprawia, że lewodopa staje się mniej skuteczna i
coraz częściej pojawiają się okresy nasilenia objawów parkinsonowskich.
Pacjenci zaczynają doświadczać nagłych zmian w sprawności ruchowej:
albo dobra, w pełni kontrolowana sprawność motoryczna (określana jako
czas "on") albo ograniczona czy zmniejszona sprawność ruchowa
( określana jako czas "off"). Oczywiście, tempo rozwijania
się i nasilania objawów choroby jest wysoce zróżnicowane pomiędzy
poszczególnymi chorymi i nie można określić momentu, kiedy te ruchowe
problemy się pojawią. Zmiany częstości podawania leku i wysokości
dawki lewodopy mogą niekiedy zmniejszyć te fluktuacje ruchowe. Również
równoległe podawanie innych leków może poprawić skuteczność działania
lewodopy. Do tych innych leków należą: inhibitory COMT, agoniści dopaminy,
selegilina.
Agoniści dopaminy
Leki z grupy agonistów dopaminy
mają strukturę chemiczną bardzo podobną do dopaminy. Leki te raczej
"naśladują" lewodopę, niż zastępują ją w sposobie działania.
Choć wiążą się z tymi samymi receptorami co dopamina, mają większe
powinowactwo do receptorów D-2.
Agoniści dopaminy tradycyjnie częściej są stosowani w późniejszych
stadiach choroby Parkinsona (jako lek towarzyszący lewodopie, podawany
w celu zmniejszenia fluktuacji ruchowych i poprawy efektywności działania
lewodopy). Leki pierwszej generacji agonistów, bromokryptyna i pergolid
mają alkaloidową strukturę chemiczną i są pochodnymi ergoliny produkowanej
przez grzybek Claviceps purpurea. Agoniści nowej generacji, leki takie
jak ropinirole czy pramipexol mają inną, nie ergolinową budowę chemiczną
i powodują mniej objawów niepożądanych w porównaniu z ich wcześniejszymi
poprzednikami.
Selegilina
Selegilina hamuje monoaminooksydazę
typu B, enzym rozkładający dopaminę. Oprócz przedłużania działania
dopaminy w jądrach podstawy, selegilina, jak się przypuszcza, może
spowalniać tempo rozwoju choroby. Niestety są to tylko przypuszczenia,
ponieważ nadal brakuje przekonywujących czy definitywnych dowodów
na poparcie tej hipotezy.
Zabiegi neurochirurgiczne
Chorych nie reagujących na konwencjonalne
leczenie farmakologiczne możemy obecnie próbować leczyć stosując jedną
z nowych technik chirurgicznych. Zabiegi te z reguły stosuje się u
chorych z nasilonym drżeniem. Talamotomia jest to zabieg, podczas
którego chirurg niszczy niewielki obszar struktury mózgu zwanej wzgórzem,
osiągając w ten sposób zmniejszenia drżenia u ok. 80 - 90 % chorych.
Nadal toczą się badania które mają ocenić wartość terapeutyczną przeszczepiania
tkanki płodowej do jąder podstawy w celu przywrócenia wytwarzania
dopaminy. Choć techniki te pozostają nadal w stadium eksperymentalnym,
a ponadto stwarzają wiele problemów etycznych, chirurdzy w Szwecji
i w Stanach Zjednoczonych wykonują te zabiegi wszczepiając płodową
tkankę mózgową do jąder podstawy pacjentom z zaawansowaną chorobą
Parkinsona. Pewna liczba tak leczonych chorych wykazuje znaczną poprawę,
a u niektórych z nich poprawa jest tak duża, że mogą grać w tenisa,
jeździć na nartach i prowadzić samochód.
Klauzula prawna
Treść niniejszego artykułu ma charakter wyłącznie informacyjny. Nie zastępuje
konsultacji z lekarzem i nie może być podstawą do stosowania jakichkolwiek
środków farmaceutycznych ani form terapii. Wszelkie decyzje w ww. kwestiach
należą do lekarza prowadzącego leczenie. Portal ani osoby współpracujące
nie ponoszą jakiejkolwiek odpowiedzialności wynikajacej z zastosowania
informacji zawartych w portalu.